رازکوه
  

 

 

عیدتون مبارک

سفر دانه ها

 

بسیاری از گیاهان در مناطق و محیط هایی که کاملا از دسترس بشر دور هستند رشد می کنند. این گیاهان چگونه به این نقاط راه یافته اند؟

کمی که فکر کنیم، می فهمیم که باید دانۀ آنها به طریقی به این نقاط رسیده باشند. اما چگونه ؟

دانه از هنگامی که به وجود می آید تا هنگامی که در خاک می نشیند، سفری پر ماجرا را پشت سر می گذارد. سفری پر از شگفتی، که برای پی بردن به گوشه ای از رازهای آن باید بسیار دقیق باشیم.

دانه قسمت بسیار کوچکی از گیاه است که می تواند گیاهی با همان خصوصیات گیاهی که آنرا تولید کرده است، به وجود آورد. دانه مهمترین قسمت گیاه است؛ زیرا گیاه از طریق دانه تولید مثل می کند و تکثیر می شود.

دانه ها چگونه سفر می کنند؟

چگونه گیاهانی که نکاشته ایم در باغچه ها و گلدان هایمان سبز می شوند و یا در بالای دیوارها و لبۀ پرتگاه ها و کوه ها رشد می کنند؟

عواملی چون باد، آب و حتی حیوانات نقش مهمی در انتقال دانه ها از نقطه ای به نقطۀ دیگر  دارند. در اینجا توجه به نکتۀ بسیار مهمی در این مورد لازم است. دانه های گیاهان بر حسب نحوۀ انتشارشان دارای شکل و ساختمان خاصی می باشند. رابطۀ بسیار حساس و نزدیکی بین شکل دانه ها و طریقۀ انتشار آنها وجود دارد.

انتشار دانه ها در اثر ترکیدن میوه ها

میوۀ بسیاری از گیاهان پس از آن که دانه هایشان رسید می ترکد، و به این طریق آنها به اطراف منتشر می شوند . در اثر این عمل تخم ها با سرعت زیاد گاهی اوقات حدود 25 متر در ثانیه ( 90000  متر در ساعت) به اطراف پرتاب می شوند.

اما همۀ گیاهان در محیط هایی با شرایط یکسان زندگی نمی کنند. مثلا در بیابان ها  یکی از شگفتی های طبیعت این است که دانۀ گیاهان، ساختی متناسب با اقلیمی که به آن وابسته اند، داشته باشند.

انتشار از طریق باد

دانه ای می تواند مسافت زیادی را با باد برود که وزنش نسبت به سطح آن کم باشد. به عبارت دیگر، باید ساختمانی چون بادبادک، بال یا بادبان  داشته باشد.

انتشار با آب

تعدادی از دانه هایی که به کمک باد منتشر می شوند، می توانند به وسیلۀ جریان آب نهرها، جویبارها و رودخانه ها هم منتقل شوند. دانه هایی که دارای بال هستند و سطح آنها نسبت به وزنشان زیاد است، به علت همین سبکی نسبی می توانند با شناور شدن بر روی آب مسافت زیادی را طی کنند.

انتشار توسط حیوانات

تقریبا تمام حیوانات به نحوی در منتشر کردن دانه ها نقش دارند. مثلا خفاش های میوه خوار، میوه های مختلف را از درختان کنده در حین پرواز آنها را می خورند. در نتیجه دانۀ گیاهان را از نقطه ای به نقطۀ دیگر حمل کرده و از هوا به زمین می اندازند.

اما برخی از گیاهان به خاطر شکل و ساختمان خاص دانۀ خود، اصولا از طریق حیوانات منتشر می شوند. دانۀ این گیاهان باید دارای زوایدی چون خار، قلاب، چنگک، مو، تیغ و یا مادۀ چسبنده ای باشد. انواع  دانه های خاردار روی پوست و پشم حیوانات مختلف می چسبند و با آنها از نقطه ای به نقطۀ دیگر نقل مکان می کنند. حیوانات هنگامی که برای استراحت روی زمین می نشینند دانه های این گیاهان را روی زمین قرار می دهند.

پرندگان در ضمن خوردن میوه های آبدار، دانۀ آنها را نیز می خورند، اما این دانه ها بسیار مقاوم و سخت هستند و هضم نشده از دستگاه گوارش پرندگان دفع می شوند. همچنین پرندگان از دانۀ گیاهان تغذیه می کنند، هنگام پرواز و حمل دانه ها به آشیان شان، آنها را بر زمین می اندازند و بدین ترتیب دانه ها را جا به جا می کنند.

در اینجا مناسب است که به یک هماهنگی شگرف دیگر در نظام طبیعت اشاره شود. پرندگان به سراغ میوه های " رسیده " گیاهان می روند و به میوه های نارس کاری ندارند.

هماهنگی حیرت آور میان شکل و عملکرد دانه ها را، در رابطه با وظیفۀ تولید مثل و ازدیاد نسل گیاهان دیدید :

در جایی که دانه ها با باد حرکت می کنند، یا چون کشتی بادبان دارند و یا  چون بالون و چترنجات محفظۀ حجیمی را با خود حمل می کنند.

در جایی که با آب منتشر شوند چون قایق و یا توپی توخالی ساخته شده اند تا به زیر آب نروند. اگر توسط حیوانات حمل گردند، یا دارای زوایدی هستند که خود را به بدن آنها آویزان کنند و یا می توانند از دستگاه گوارش حیوان، بدون آسیب خارج شوند و رشد کنند.

چیزی که از ذهنم می گذرد اینه که آیا دانه که  در جایی تنگ  و تاریک قرار گرفته  باور داره که روزی از این تاریکی و جای کوچک به روشنایی و  جایی با  وسعتی غیر قابل تصور می رسد و جالبتر اینکه  هیچ شباهتی به آنچه که اول بوده نداره !!!؟؟؟؟

دانه ها چه پیامی برای ما دارند؟

پيام هاي ديگران ()        link        دوشنبه ٦ فروردین ،۱۳۸٦ - آوا